Geri git   Dini Forum Sitemizin tüm İslami Bilgiler özelliklerinden faydalanabilirsiniz > Edebiyat Bölümü > Edebiyat

Şiirde Kelime Seçimi


Dini Forum Sitemizin tüm İslami Bilgiler özelliklerinden faydalanabilirsiniz sitesindeki Edebiyat - kategorisi altındaki Şiirde Kelime Seçimi isimli konuyu görüntülemektesiniz.

Yeni Konu aç Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Değerlendirme: Değerlendirme: Toplam 1 oy almıştır,  ortalama Değerlendirmesi 5,00 puandır. Stil
Alt 03.05.2013   #1
D/Üsüyorum..
SimaL - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 Özel Mesaj       Arkadas Listesine Ekle
K.Tarihi: Nov 2012
Üye Numarası: 69
Arkadaşlar: 0
Konular:
Mesajlar: 504
Rép Puanı: 50000
Rép Grafiği: SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute SimaL has a reputation beyond repute
Standart Şiirde Kelime Seçimi

..
Click the image to open in full size.

Söz uçar, yazı kalır. Bu yüzden, konuşma notlarımı bir yazıya dönüştürmeye karar verdim.

Konuyla ilgili olarak, öncelikle şunu söylemek gerekir: 'Bir kelimenin başına gelebilecek en kötü şey, o kelimenin şiirde eskimesidir.' Yalnızlık, hüzün, sevda, gül, bülbül vs. Bu kelimeleri ya hiç kullanmamalı ya da mevcut anlamları yıkarak, yeni bir yorumla kullanmalıyız.

Çok kullanılan ve fakat asla eskimeyecek olan kelimeler de var. Bu kelimeleri diğerleriyle karıştırmamak lazım. Örneğin yağmur, ırmak veya toprak asla eskimez. Başlı başına 'şiir' olan kelimeleri de unutmayalım. Onları kullanırken, en azından mevcut şiirselliği korumak, o şiirselliğin altına düşmemek gerekiyor. 'Gelincik' kelimesi bunlardan biri.

***

Kelimelerle ilgili dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da şudur: Bazı kelimeler, adeta bazı şairlerin mülkiyetine girmiştir. Örnek verecek olursak; fayton deyince Ece Ayhan, balkon deyince Sezai Karakoç, gümrah deyince İsmet Özel, çile deyince Necip Fazıl, beyaz deyince Ziya Osman Saba, kar deyince Ahmet Muhip, zaman deyince Ahmet Hamdi Tanpınar akla gelir. Bunlar, tehlikeli kelimelerdir. Kullanan kişiyi (şairi) ezebilir. Bu noktada, ortaya bir fark koymanız icap eder. Mesela Sezai Karakoç, 'balkon' kelimesini mimari anlamda ve ölüm üzerinden kullanmıştı. Balkonu biz de kullandık. Fakat ideolojik olarak. 'Avlumuz vardı, çok uzaktık balkona / Büyük farktı bu, düşmanla aramızda' derken, hem balkonun bize Hıristiyan Batı'dan geldiğini, hem de mahremiyete bir saldırı olduğunu söylemiş olduk.

Kelimelerle ilgili dikkat ettiğim bir diğer husus da şudur: Bazı kelimelerin ikinci ve üçüncü anlamları, birincisinden daha kuvvetli, daha çarpıcıdır. Örneğin 'alışmak' kelimesinin bir diğer anlamı da tutuşmaktır. Yine, 'okumak', davet etmek anlamına da gelir. Bu durum, bir imkân olarak şairin karşısında durmaktadır.

Her kelimenin, insanlar gibi kendine has bir karakteri, sesi vardır. Kimi kelimenin sesi şiire müsaittir, kimininki değildir. Beş-altı açık heceden oluşan bir kelimeyi şiirimizde kullanırsak, ritim düşer ve nesre yaklaşmış oluruz. İşte bu noktada, aruzun imkânları aklımızda olmalıdır. Kendi adıma, ritmi daima canlı tutmak için, iki ve üç hecelik kelimeleri tercih ediyorum.

Uygun kelimeyi tercih etmenin ne kadar hayati bir mesele olduğunu göstermek için bir örnek verelim: Osman Numan Baranus'un 1990 tarihli Alaza Kesen Yürek kitabı, Gelenler şiiriyle başlar. Şiirin ilk üç dizesi şöyledir: 'Ulu cami dendi mi, usa / Bir bedesten gelir, havuzlu / Havuz olsa da, olmasa da.'

Baranus'un şiirine iyi bir giriş yaptığını söyleyebiliriz. Fakat 'usa' kelimesinin yanlış bir tercih olduğunu da görmekte zorlanmayız. Bugün için 'usa', Amerika'dan başka bir şeyi çağrıştırmamaktadır. Onun yerine 'akıl' kelimesini tercih etseydi, daha kıymetli bir iş yapmış olurdu: 'Ulu cami dendi mi, akla / Bir bedesten gelir, havuzlu / Havuz olsa da, olmasa da.'

Cemal Süreya, 'şiir geldi, kelimeye dayandı' derken, birçok şeyle beraber, bu durumu da kastediyor olabilir. Tabi böyle bir iddiada bulunurken, dizenin önemini yok sayıyor değildi.

***

Öte yandan, her şey gibi, söz de, şiir de daima ilerliyor. Bugün için, 'şiir geldi, harflere dayandı' diyebiliriz. Böyle dersek, kelimeleri hafife almış olmayız. Hele dizeyi, asla.

Macar dilbilimci İvan Fonagy, harfleri 'ses' olarak gruplara ayırır. T, K ve R sesleri sert / saldırgan; L ve M sesleri ise yumuşak seslerdir. Yazara göre; İ aydınlık, U karanlık, R erkeksi, L kadınsıdır. Buna göre değerlendirecek olursak, sözgelimi 'sevgili' kelimesinin, İ ve L harflerinden dolayı aydınlık ve kadınsı olduğunu söyleyebiliriz. 'Şiir'in de, İ ve R harflerinden dolayı aydınlık ve erkeksi.

Mesela 'Şu adam ne şanssız, işte karısı' dersek, 'karı' kelimesindeki K ve R harfleri, dizeyi oldukça sert ve saldırgan yapar. Karı kelimesinin yerine 'hanım' kelimesini tercih edersek, anlamı da, sesi de yumuşatmış oluruz: 'Şu adam ne şanssız, işte hanımı.'

Ece Ayhan, Bir Fotoğrafın Arabı başlıklı üç bölümlük şiirinde, (Bakışsız Bir Kedi Kara, De Yayınları, Mayıs 1965) her 'bölüm'ü U harfiyle bitirir: 'Lekesi gibi U', 'Gibi U' ve sadece 'U'.

U harfi, ilk bakışta bir oyun veya anlamsız bir şeymiş gibi görünebilir. Ama değil. Ece Ayhan, kanaatimce, karanlığı daha da pekiştirmek, belirgin hale getirmek için böyle bir finali tercih etmiştir.

Kelime seçimi ve harf tercihlerinden yola çıkarak, lirik ve epik şiirin ses ve eda meselesini de konuşabiliriz. İbrahim Tüzer, buna benzer bir şeyi İsmet Özel: Şiire Damıtılmış Hayat kitabında (Dergâh Yayınları, Ocak 2008) yapmıştı. Macar dilbilimcinin yöntemini kullanan Tüzer, İsmet Özel şiirinin ses yapısını incelemiş ve ortaya ilginç sonuçlar çıkarmıştı.

Hakan Arslanbenzer'in de harflerin karakterleriyle ilgili bir paragrafını Fayrap dergisinin sunuş yazısından hatırlıyorum. Keşke o konuyu orada bırakmasa, müstakil bir yazı haline getirseydi.

Dememiz o ki; şair, en büyük dil işçisidir. Şiirin hakkını vermek, aynı zamanda dilin de hakkını vermektir.


İbrahim TENEKECİ





Click the image to open in full size.


Susmak ne güzeldir; muhatap arifse edep, âşıksa ifade, ahmaksa cevap
SimaL isimli Üye şimdilik offline konumundadır  
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Bookmarks


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler
Stil Konuyu değerlendir
Konuyu değerlendir:


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Bu Kelime Tüm Peygamberlerin ortak davetidir eBRaR Kur'an hakkında YazıLarınız 3 14.03.2013 21:51
Üc Harfli Bir Kelime "aSk" SıLa DostLuk-Sevgi-aSka Dair 2 12.03.2013 13:38
Kadın Konusunda Altın Kelime: Denge YuReK Makaleler 0 05.03.2013 09:52
Gördügünüz iLk Bes Kelime Sizi Temsil Ediyor SıLa Oyunlar 7 25.02.2013 14:03
eksilmeyen tek kelime eFe YüreK eSintiLeri 0 21.02.2013 17:15


Powered by vBulletin® Version 3.8.5
Copyright ©2000 - 2019, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.6.0
Site Optimizasyon : By eFe
Sitemizde Yenimisiniz ? Yardım Konuları